Maar al te gauw zijn we geneigd het gedrag van de ander te bekritiseren en er een een oordeel over uit te spreken. We kennen lang niet altijd de diepere achtergrond van iemands gedrag of iemands woorden. Vaak leidt dit tot misverstanden omdat we elkaar niet begrijpen, of erger: tot onderlinge ruzies. Kritiek geven is gemakkelijk, maar is datgene wat je zegt ook correct? We weten lang niet altijd wat er omgaat in het hart van de ander, we kennen daarvoor de ander vaak veel te weinig. We gaan al te gemakkelijk uit van ons eigen referentiekader, onze eigen waarden en normen, onze eigen gewoonten. Alsof ons eigen gedragspatroon, onze eigen gewoonten goed zijn voor ieder en leidend zijn in onze samenleving. Hoeveel vooroordelen roepen we bij ons zelf niet op bij migranten, vluchtelingen, die zoals zo gemakkelijk wordt gezegd hier hun heil komen zoeken, van onze welvaart en voorzieningen willen profiteren. Vanuit onze eigen comfortabele positie is dat gemakkelijk gezegd, maar wanneer je met deze, in veler ogen, “gelukszoekers” in gesprek komt, en ze vertellen het schrijnende verhaal uit hun thuissituatie, dan wordt er een heel ander licht geworpen op jouw aanvankelijk beeld van die vluchteling. Het was dan de balk in jouw eigen oog, die de splinter zag in het oog van de ander en je belette de ander vrij van vooroordeel te benaderen. Pas wanneer je de balk hebt verwijders uit je eigen oog, kun je de splinter bij de ander zien.

Zo zijn er veel vooroordelen, hetgeen veelal in de volksmond wordt uitgedrukt in spreuken en gezegden. En dat hoeft niet altijd te gaan over buitenlanders, over vreemdelingen.
Wie kent niet de spreuk: Uit de gouden korenaren schiep God de Twentenaren, uit het kaf en de resten, de mensen uit het westen. Zo zijn er vele vooroordelen tussen mensen uit de Randstad en de streek langs de oostgrens, tussen het noorden en het zuiden, tussen Nederlanders en Duitsers, zien wij Belgen, tussen mensen van het platteland en de stedelingen en verslijten wij de Belgen voor een beetje dommig. Blijkbaar hebben we daarbij de neiging ons zelf voor goed te pleiten, onszelf te verheffen boven de ander, ons gedrag, onze waarden en normen, beter te vinden dan die van de ander. Zo kunnen wij al ziende blind zijn voor datgene wat die ander ten diepste is. Pas aan de vruchten, zo staat er in het Boek Wijsheid van Jezus Sirach, pas aan de vruchten kent men de boom!

Het boek wil ons waarschuwen dat we niet te snel moeten oordelen over anderen. De vruchten laten het werk van de kweker zien. Met andere woorden: de resultaten, zowel bij de genoemde pottenbakker als bij die kweker, worden bepaald door de manier waarop ieder met zijn beschikbaar materiaal is omgesprongen. De pottenbakker en de kweker zullen daarom zelf wel het beste weten of ze dat wel of niet goed hebben gedaan.

En zo geldt dat natuurlijk voor ons allemaal om de dingen waar we zelf de hand in hebben gehad.. Pas wanneer onze daden door ons eigen hart, ons eigen geweten zijn heengegaan, pas dan kan er geoordeeld worden en ook dan nog is het maar beter dat zoiets niet door een ander gebeurt. Als ons eigen hart en geweten goed gevormd is, kunnen we daar maar beter eerst zelf over oordelen.

Verbeter de wereld, zo zegt een gezegde: maar begin bij jezelf. Houd je niet te veel bezig met die splinter in het oog van de ander, maar wees bezig met die balk in je eigen oog. Maar al te vaak, zo bedoelt Jezus hebben wij te weinig oog voor onze eigen gebreken. Soms weten en beseffen we niet eens welke gebreken wij hebben. Laat je niet re snel verleiden tot een oordeel over de ander, zo waarschuwt Jezus ons, het kan vaak onterecht zijn zodat je de ander geen recht doet.

De oude Griekse wijsgeer Socrates zei het als volgt:

Als je iets wilt vertellen over een ander,
vraag je dan eerst af of je het zeker weet
dat het waar is wat je zeggen wilt.
Vraag vervolgens aan jezelf
of het iets goeds is,
wat je over de ander te melden hebt,
en tenslotte of het echt noodzakelijk is
dat je het doorvertelt.
Als het niet waar, niet goed en niet noodzakelijk is,
wat je gaat vertellen, vergeet het dan
en belast een ander er niet mee.

Beuningen/Ger Majella, 2,3 maart 2019

Diaken Jan Kerkhof Jonkman