In vrijheid kiezen

Daarom is deze avond anders dan de andere avonden… Een avond waarop wij naar verhalen luisteren over onderdrukking, bezetting, razzia’s, vernietigingskampen, verhalen over moedige verzetsstrijders en jonge bevrijders met gevaar voor hun eigen leven. Daarom staat het leven in Nederland een paar minuten stil….. daarom hebben wij ons hier vanavond verzameld in dit Huis, om hen te gedenken die hun leven hebben geofferd voor onze vrijheid. De afgelopen dagen zagen lazen en zagen we in de media, verhalen en beelden van de bezetting van ons land van 1940 tot 1945… oude films draaiden voor onze ogen, documentaires over verzetshelden, die hun leven lieten en voor altijd uit hun gezinnen werden weggerukt… , beelden van Joodse Nederlanders die tot op hun bot werden vernederd en van hun menselijke waardigheid werden ontdaan en als vee in overvolle wagons werden vervoerd naar de concentratiekampen… mede-landgenoten die het toelieten of van verbazing aan de grond genageld stonden toe te kijken….. Een grote schaduw viel over Europa, die onze cultuur en beschaving, die onze medemenselijkheid in de duisternis van een donkere mensennacht deed verdwijnen.
Waar waren wij toen de Joodse inwoners van onze stad werden weggevoerd en later vermoord? Wie van ons durfde borg te staan voor hun vrijheid, hun menselijke waardigheid? Wie van ons verhief zijn stem en kwam in opstand? Waren we misschien stiekem blij dat het alleen de Joden waren? Als je Auschwitz en Birkenau hebt bezocht, als je ooit in Yad Vashem, het herdenkingsmuseum in Jerusalem bent geweest, en met eigen ogen de ellende van de holocaust hebben aanschouwd, dan bekruipt je een groot schaamtegevoel, dat de mens ooit tot zoiets in staat was. In Yad Vashem daal je letterlijk af tot onder het aardoppervlak, in de kelder der mensheid, want wat er toen gebeurde kon het daglicht niet verdragen. De adem wordt je ontnomen, je verlangt naar de uitgang, naar nieuwe, frisse levensadem. De tocht door het herdenkingsmuseum eindigt op een groot balkon, met uitzicht op de nieuwe wijken van Jerusalem, dat aan je voeten ligt. Een nieuw perspectief, een nieuwe toekomst, de verstrooide doodsbeenderen van dit volk kwamen opnieuw weer tot leven, zoals het visioen van de profeet Ezechiël ons vertelt. De veerkracht van de mens is sterker dan de dood en de vernietiging.
De invasie in Normandië zette de bevrijding in van West-Europa, ten koste van heel veel levens van jonge militairen, vaak van verre gekomen om ons te bevrijden van de Nazidictatuur. Als je over de oorlogsbegraafplaatsen loopt, dan moet je er niet aan denken dat jouw zoon, jouw bloedeigen kind dat pas staat aan het begin van zijn volle leven, sterft in een ver land, voor de vrijheid van een vreemd volk. Hun bloed, en dat van onze verzetsmensen, hun levenskracht kleurt onze vrijheid, die we in de loop der tijd zo vanzelfsprekend zijn gaan vinden. Vanavond zijn we samen om hen niet te vergeten, om hen te danken voor hun strijd, hun levensenergie, hun verzet, hun kostbare leven dat nooit gemist kon worden, hun offer voor onze vrijheid en toekomst.
Hoe gaan wij 74 jaar later om met deze vrijheid, het meest kostbare dat zij ons hebben teruggegeven? Gunnen we elkaar die vrijheid? Of eisen we ze op voor ons eigen belang, voor onze eigen opvattingen en ideeën van ons leven en ons welzijn? Vraagt het ook niet om een verantwoordelijkheid naar elkaar? Het elkaar durven en willen gunnen van die vrijheid?
Dagelijks laten de media ons zien dat die kostbare vrijheid lang niet overal bestaat in onze wereld. Nog altijd zijn er dictaturen, worden mensen opgeofferd aan ideeën en belangen van machthebbers, zijn er mensen op de vlucht, verdrinken er mensen in de golven voor de ogen van een continent dat vrijheid en toekomst propageert.
Welke keuzes maken wij zelf? Gaan wij voor: Eigen volk eerst, want we hebben al genoeg vreemdelingen hier…. Kiezen we voor uitsluiting van anderen of maken we ook voor hen plaats aan onze rijk gevulde tafel en zijn we bereid met hen onze welvaart te delen? Vrijheid is een groot en kostbaar goed, maar het roept ook op tot verantwoordelijkheid, om ook anderen, die hier niet over beschikken, er in te laten delen.
Vrijheid kan niet zonder solidariteit, zoals ook wij dankzij de solidariteit van onze bevrijders onze vrijheid en welvaart terugkregen. Straks mogen we opnieuw onze stem uitbrengen voor ons Huis Europa, een verbond dat al vele decennia garant staat voor vrede en solidariteit, een statenverbond dat vriend en vijand uit de Tweede Wereldoorlog met elkaar heeft verzoend, ons heeft opgetild boven onze landsgrenzen en eigenbelangen heen, dat ons welvaart en nieuw perspectief heeft gegeven.
Wanneer wij straks in vrijheid een stem uitbrengen over de toekomst van Europa, mogen dan de vele offers van menselijke solidariteit voor onze bevrijding niet tevergeefs zijn geweest. Opdat zij niet voor niets hun leven voor onze vrijheid hebben gegeven.
Mogen de verhalen van deze avond ooit verleden tijd zijn en definitief geschiedenis worden!

Ootmarsum, 4 mei 2019
Pastor Jan Kerkhof Jonkman