Dit jaar vieren we op grootse wijze 75 jaar bevrijding, een groot goed dat we vanzelfsprekend vinden, maar als we om ons heen kijken dit lang niet altijd is voor iedereen. Soms hoor ik oudere mensen die de oorlog en de bevrijding hebben meegemaakt, nog wel eens praten over die tijd. Hoe men na de bezetting en de ellende van de oorlog, de honger en de armoede, prachtige en idealistische ideeën had over hoe ze de samenleving na de oorlog vorm wilden geven. De oorlog had hen bij elkaar gebracht, had grenzen tussen diverse standen in de samenleving doorbroken, en hun onderlinge solidariteit vergroot. Samen wilde men na de oorlog de schouders eronder zetten en droomde men van een nieuwe solidaire samenleving, waarin verschillen tussen arm en rijk geslecht werden, men schouder aan schouder het land weer wilde opbouwen, een land waar ieder mocht leven in vrijheid en het leven voor ieder goed zou zijn. Niet alleen de gewone man en vrouw, maar ook de nieuwe regering, onder leiding van koningin Wilhelmina, had die droom van de toekomst van ons land. Een land waarin ieder een goed onderdak had, er geen honger meer was, men werk had en de solidariteit onderling voorop stond. Met hulp van o.a. het Marshallplan, de samenwerking van de Europese landen, is het gelukt weer uit de puinhopen te herrijzen. De welvaart nam toe tot een peil dat we nooit van tevoren hadden gekend.

Hieraan moest ik denken toen ik de Eerste Lezing van vandaag las van de profeet Jesaja, waarin hij het verlangen beschrijft van de Joodse ballingen die vanuit Babylonië naar hun vaderland waren teruggekeerd en weer droomden van een nieuwe toekomst, een nieuwe samenleving waar er geen dakloze zwervers meer mochten zijn, er geen honger meer werd geleden, mensen fatsoenlijke kleding konden dragen en men zorg had voor de medemens. Maar in de praktijk blijkt dat wanneer de welvaart toeneemt, men vaak meer voor zichzelf wil, meer dan men nodig heeft en kan opeten, en dat men steeds minder geneigd is verantwoordelijkheid te nemen voor de ander, voor de hulpbehoefende.
Jesaja waarschuwt tegen deze trend en wil ons duidelijk maken dat we allemaal van elkaar afhankelijk zijn, want we zijn allen met elkaar verbonden en moeten dan ook verantwoordelijkheid voor elkaar voelen. De ketting is net zo sterk als de zwakste schakel, voor de samenleving geldt datzelfde principe. Daarom doet hij de oproep om het brood te delen met de hongerige, daklozen op te nemen in onze huizen, naakten te kleden en om te zien naar de mede mens.

Lieve mensen, wat toen niet lukte, lukt duizenden jaren later nog steeds niet. Want wat is er terecht gekomen van de droom die onze voorouders hadden tijdens de bezetting en op het moment van de bevrijding? Hoewel men na de roes in rap tempo het land en de samenleving weer opbouwde en al vrij snel een aardig welvaartspeil bereikte, zien wij ook hoe de afgelopen jaren die droom van een solidaire samenleving weer afbrokkelde. Door de marktwerking, iets is waard wat een gek er voor geeft of wil betalen, is onze gezondheidszorg, ons sociaal stelsel ernstig bedreigd, en is het soms onbereikbaar geworden voor de kwetsbare mens, zij, die het zo hard nodig hebben. In plaats van je verantwoordelijk te voelen voor elkaar, is steeds het meer de trend om vooral goed voor jezelf te zorgen en voor jezelf op te komen. We zijn bijna zelf God geworden en door onze onbaatzuchtige honger naar overdreven rijkdom, wordt onze aarde, ons milieu, ja, het voortbestaan van het menselijk leven bedreigd. Steeds weer moeten wij gewaarschuwd worden om niet naast onze schoenen te lopen en te letten op onze menselijke maat en verantwoordelijkheid.

Elke tijd heeft dan ook zijn eigen profeten nodig het menselijk leven goed in balans te houden. Profeten die ons erop wijzen dat wij allen hier op aarde verbonden zijn met elkaar, van Europa tot China, dat wij verplicht zijn de honger en de armoede uit te bannen en samen het onrecht aan de kaak stellen, anders gaan wij een doodlopende weg. Zo doen Jesaja en Jezus een beroep op ons allen om het onrecht, de armoede aan het licht te brengen, om zout voor de aarde te zijn. Een oproep om solidair te zijn met elkaar, zodat het Goddelijk Licht van liefde, vrede uitstraalt in de wereld. Dat was ook de droom van de Nederlanders na de bevrijding. Mogen wij na 75 jaar ook deze droom levend houden, dat het geloof van onze ouders in een nieuwe wereld niet verflauwd of verduisterd wordt.

Amen.

Beuningen, 9 februari 2020
Pastor Jan Kerkhof Jonkman